zaterdag 31 december 2011

Alleen de mooie woorden blijven

Temidden van het luide knallen van het eerste vuurwerk (ik voel steeds meer voor een algeheel verbod; ik denk alleen al aan een vriend met een psychiatrische achtergrond; hij wordt meer dan normaal gekweld door deze jaarlijkse miljoenen euro's verslindende gekte) probeer ik de laatste hand te leggen aan mijn nieuwjaarspreek. 
Een schrijver en een dichter helpen me. 
Allereerst Kader Abdolla die in Trouw van vandaag fulmineert tegen de nominatie van het woord van het jaar. In een prachtig artikel stelt hij voor woorden als 'tuigdorp' en 'kopvoddentaks' wel in Van Dale op te nemen, maar dan in de zin van ze in dat archief te begraven. "Zieke woorden als 'tuigdorp' horen geen medaille om de nek gehangen te krijgen. Blijvend zijn alleen de woorden die door het hart gedragen worden."
En dan verwijst hij naar Johannes 1: het Woord is vleesch geworden. Woorden die onsterfelijk (!) zijn geworden. 

En de dichter is Gabriël Smit[1] schrijft in het gedicht ‘Door de stilte heen’

Al dagenlang probeer ik door de stilte
heen te luisteren, – de bloemen hier
op tafel voor mij zijn zo open, willen
spreken, maar ik kan ze nog niet
verstaan,- nog te veel dag is binnen
mij nagebleven, nog te veel zien
van vervalste kleuren, botte dingen,
ik heb nog geen eigen lichtverschiet.

Zo stil worden dat uit zwijgen woorden
bloeien van over de grens van leven
heen, een enkele stem, een enkele vraag,
en daarop dan niet angstig voor de
aandacht van de bloemen antwoord geven,
één eigen woord, – ik hoop dat ik het waag.
[1] Gabriël Smit, uit: Evenbeeld, Baarn, Ambo 1981

Met zulke woorden in het hart en in het vertrouwen dat het Woord inderdaad vlees geworden is, en in mij zal mogen opstaan, ga ik het nieuwe jaar in. 



vrijdag 23 december 2011

Tomorrow shall be my dancing day

Van een gemeentelid ontving ik een mooi kerstlied. Enkele jaren terug hoorde hij het zingen toen hij met zijn gezin St Paul's Cathedral bezocht. 

Tomorrow shall be my dancing day;
I would my true love did so chance
To see the legend of my play,
To call my true love to my dance;

Chorus
Sing, oh! my love, oh! my love, my love, my love,
This have I done for my true love.

Then was I born of a virgin pure,
Of her I took fleshly substance
Thus was I knit to man's nature
To call my true love to my dance.
Chorus

In a manger laid, and wrapped I was
So very poor, this was my chance
Betwixt an ox and a silly poor ass
To call my true love to my dance.
Chorus

Then afterwards baptized I was;
The Holy Ghost on me did glance,
My Father’s voice heard I from above,
To call my true love to my dance.
Chorus

Into the desert I was led,
Where I fasted without substance;
The Devil bade me make stones my bread,
To have me break my true love's dance.
Chorus

The Jews on me they made great suit,
And with me made great variance,
Because they loved darkness rather than light,
To call my true love to my dance.
Chorus

For thirty pence Judas me sold,
His covetousness for to advance:
Mark whom I kiss, the same do hold!
The same is he shall lead the dance.
Chorus

Before Pilate the Jews me brought,
Where Barabbas had deliverance;
They scourged me and set me at nought,
Judged me to die to lead the dance.
Chorus

Then on the cross hanged I was,
Where a spear my heart did glance;
There issued forth both water and blood,
To call my true love to my dance.
Chorus

Then down to hell I took my way
For my true love's deliverance,
And rose again on the third day,
Up to my true love and the dance.
Chorus

Then up to heaven I did ascend,
Where now I dwell in sure substance
On the right hand of God, that man
May come unto the general dance.
Chorus

http://www.youtube.com/watch?v=uCtJwxhcuCs

Een dansende Jezus... het is niet zo'n doorsnee beeld van Jezus. Anselm Grün noemt in zijn 'Beelden van Jezus' wel 50 typen, maar geen danser. Gek, eigenlijk, terwijl er in de bijbel toch heel wat afgedanst wordt, van Mirjam tot David. En zal Jezus op de bruiloft van Kana wat stijfjes aan de kant zijn blijven staan of uitbundig met de bruid gedanst hebben? 







Nee, de kerk was eerder de wat harkerige, stijve bruiloftsgast. Meer van de leerstukken dan van een uitbundige liturgie. Alhoewel de pinksterbeweging en de charismatische vernieuwing daar wel verandering in hebben gebracht. Zie "Het spel van Woord en Geest" van Jean Jacques Suurmond, die de dans niet alleen ziet als een uiting van vreugde en in vriendschap leven met je lijf en de schepping, maar ook als daad van protest.


In The Last Temptation of Christ van Martin Scorsese (1988) zien we Jezus dansen tijdens de bruiloft te Kana. 
De vrome volkspoëzie heeft het ook gedurfd. In het kerstlied 'Tomorrow shall be my dancing day' wordt Jezus als een dansmeester opgevoerd die de gelovigen verleidt tot de eeuwige dans in de hemel. Dit volkslied is door talloze componisten, zoals John Rutter, getoonzet. Ook is er een meer gospelachtig lied: The Lord of the Dance (Sydney Carter, 1967) dat ik als tiener leerde zingen. 


De theoloog Gerardus van der Leeuw (1890-1950) schreef ooit een boekje onder de titel 'In den hemel is eenen dans: Over de religieuze betekenis van dans en optocht'. Hij laat mooie voorbeelden zien dansende Masai in Kenia, een maskerade in Brazilië, een labyrint in Pompei, een Griekse afbeelding van de dansende Dionysus. 
De titel van het boekje ontleende Van der Leeuw aan een oud-Hollands lied waarmee kinderen vroeger een gestorven speelgenootje begroeven. Willem Barnard vond deze regel zo bijzonder, dat hij het opnam in een van zijn liederen: 


Hoor een heilig koor van stemmen,
staande aan de glazen zee,
halleluja, halleluja,
God zij glorie, zingen zij.
Menigten die geen kan tellen,
als de sterren in hun glans,
psalmen zingend, palmen dragend,
in de hemel is een dans.


(Liedboek voor de kerken, 109:1)


Mooi beeld van  kerst: Christus komst op aarde is een vraag: mag ik deze dans van je? De uitgestoken hand van het kind in de kribbe, van Jezus die een zieke geneest, die het brood deelt; een uitnodigend gebaar: mag ik deze dans van je? 



woensdag 7 december 2011

Advent

Een mooi citaat van Thomas Merton over advent: 
"In de advent vieren wij de komst, ja zelfs de aanwezigheid van Christus in onze wereld. Wij getuigen van Zijn aanwezigheid, zelfs te midden van alle onpeilbare problemen en tragedies van de wereld. Ons adventsgeloof is geen vlucht uit de wereld naar een nevelig rijk van slogans en vertroostingen die verkondigen dat onze problemen onwerkelijk en onze tragedies onbestaand zijn...
Het is onze taak Christus te zoeken en te vinden in de wereld zoals hij is, niet zoals hij zou kunnen zijn. Het feit dat de wereld er anders uitziet dan zou moeten, verandert niets aan de waarheid dat Christus erin aanwezig is. Zijn plan wordt er geenszins door veranderd of verijdeld: alles zal geschieden zoals Hij het wil. Onze advent is de viering van die hoop. Niet de komst van Christus is onzeker maar onze ontvangst, ons antwoord aan Hem, onze bereidheid en capaciteit om 'uit te trekken, Hem tegemoet'. Wij moeten bereid zijn, zoals Johannes de Doper, Hem te zien en toe te juichen, zelfs op het moment dat ons hele levenswerk ineen schijnt te storten."
Thomas Merton. Seasons of Celebration, p.93-94. vertaling: Dirk Doms


zaterdag 19 november 2011

Dit leven is een diep geheim



Op zondag 20 november gedenken we de gemeenteleden die ons zijn voorgegaan.
De vrouwen van de liturgische bloemschikking maakten een prachtig bloemstuk en ik vond bij de parels die het stuk omkransen een mooi gebed van Alfred Bronswijk: 

Aan uw maat te ijken[1] 

Dit leven is een diep geheim.
Elke ademhaling
een snoer witte parels,
elke hartslag
een diamant
op een gouden schaal.

Dit leven is een diep geheim.
Onbeduidend soms,
als een afgewaaid blad
in een lege tuin,
een zandkorrel
verloren tussen duinen.

Dit leven is een diep geheim.
Donker en licht,
volte en leegte,
glimlach en traan tegelijk.
God, leer mij dit wonder
aan úw maat te ijken.


[1] Alfred C. Bronswijk, Rakelings nabij, 101.


maandag 14 november 2011

Paulus - rouwdouwer of man van gebed?


Deze week geef ik de tweede les in het Blok Nieuwe Testament in het kader van Theologie in Stukjes. Dat is onze lokale versie van de cursus Theologie voor gemeenteleden. Een landelijke cursus die al jaren draait en erg succesvol is.
Ook deze op maat gemaakte cursus (twee avonden per blok, vier blokken per seizoen) kent een grote belangstelling: er tekenden 35 deelnemers in!
Al eerder dit jaar las ik een  nieuw boek dat over Paulus is verschenen: Genie of misgeboorte. Zeven vooroordelen over de apostel Paulus. Auteur is prof. Patrick Chatelion Counet. Deze Nederlandse nieuwtestamenicus komt met een verrassende interpretatie van controversiële Paulus-teksten. Voor dit blog een boekbespreking

gehaat en geliefd
Hoewel Paulus'brieven (en met name de brief aan Rome) in de geschiedenis van de kerk een cruciale rol speelde op belangrijke momenten (Augustinus, Luther, Barth), heeft de meest productieve apostel de laatste tijd het tij tegen. Veel gelovigen zouden zijn homo- en vrouwonvriendelijke woorden het liefst schrappen. Hij zou het evangelie verdraaid hebben, een fanatiekeling zijn met demagogische trekjes. En dan laat ik een recente kwalificaties als was hij een Romeins meesterspion maar even terzijde liggen.
Chatelion Counet pakt de handschoen aan en neemt het voor de apostel op. Op een originele manier en in een heldere schrijfstijl  Het is een boek geworden dat je in een adem uitleest.
Dat hij moeilijke zaken makkelijk kan uitleggen, bewees de nieuwtestamenticus al in Christendom voor dummies (2002).
In zijn nieuwste boek presenteert Chatelion Counet zeven 'paradoxen' over Paulus. Is hij de ultieme volgeling van Jezus of de feitelijke stichter van het christendom? Is hij joods gebleven of een antisemiet? Is het beroep op Paulus om homoseksualiteit en vrouwenemancipatie te veroordelen terecht? Is hij een manager of een mysticus, een rouwdouwer of een man van gebed?

Zo doorloopt hij in 7 hoofdstukken heikele thema's en je waant je deelnemer in het gesprek tussen de voor- en tegenstanders. 
Was Paulus bijvoorbeeld een notoire vrouwenhater? Chatelion Counet schildert een bevrijdende, ja feministische Paulus. Hij schrijft over Prisca, Aquila, Febe, Tryfena en Tryfosa, en Junia (eeuwenlang dachten we dat het een man was) door. Zij hadden een invloedrijke functie in de jonge kerk en Paulus vindt dat uitstekend. "U bent allen één in Christus Jezus" is zijn uitgangspunt (Galaten 3,28), Daar speelt in mee dat Paulus een spoedige (weder)komst van Christus verwachtte en al deze discussies maar triviaal geneuzel vond.
 Maar Paulus is toch ook de apostel die vindt dat vrouwen hun mond moeten houden en onderdanig aan de man moeten zijn (1 Korinte 14,33-36). Chatelion Counet wil deze passages van een andere interpunctie voorzien (in dit geval een vraagteken). Hij suggereert dat Pauus in gaat op vragen die hem uit de gemeente gesteld zijn.
Het doet denken aan de manier waarop de Groot Nieuwsbjibel in het boek van de profeet Micha een aantal (heils)profetieën in de mond van de tegenstanders van Micha legt. Duidelijk is dat dat ze dan een heel andere betekenis krijgen.
In het geval van de passage in de eerste brief aan Korinte voegt hij dan in gedachten toe: Jullie schrijven mij: ... en dan volgt de gewraakte passage: 'Vrouwen moeten in uw bijeenkomsten hun mond houden? Is het hun niet toegestaan het woord te nemen? Moeten zij ondergeschikt blijven, zoals de Wet voorschrijft? Moeten zij het thuis hun man maar vragen als ze iets te weten willen komen? Hoort [volgens u] een vrouw niet in de gemeente het woord te voeren.' Pardon? Is het Woord van God soms van u uitgegaan? Is het alleen tot u [mannen]  doorgedrongen?

Een heel boeiende benadering. Het sluit in ieder geval aan de manier waarop Paulus schrijft: in dialoog en in vraag- en antwoord.
Maar of het bevredigt? De moeilijke teksten en dwarse uitspraken worden zo gladgestreken en passen in het beeld dat de schrijver (van te voren) zich al van de apostel gevormd had. Maar toch is het sympathieker dan de teksten die je niet bevallen gewoon maar schrappen.  

Tot slot
Toch is Chatelion Counets geschrift een heerlijk boek om te lezen. Prachtig als theologie op zo'n manier gebracht wordt dat het uitdaagt en verheldert.

Patrick Chatelion Counet, Genie of misgeboorte. Zeven vooroordelen over de apostel Paulus, KBS: ’s-Hertogenbosch (2009), ISBN 9789061731382, prijs € 16,50


woensdag 9 november 2011

kostbaar - kwetsbaar

Verraadt ons aller angst zich niet
in wie het leven weerloos liet?
De glasglans stemt de blazer mild.
De kaarsvlam vormt de hand tot schild.
De krokus wijst beton zijn grens.
Hoe kostbaar is een kwetsbaar mens.

deze woorden van Okke Jager komen bij me op als ik denk aan de uitvaart die ik morgen moet leiden van een psychiatrisch patiënt. 
En als  ik denk aan een gemeentelid dat hoort dat ze een ernstige hersentumor heeft.
De woorden staan op het oorlogsmonument in Houten en bij de ingang van psychiatrisch ziekenhuis Brinkgreven in Deventer.
Woorden op de grens.
Woorden van troost en hoop.
Woorden die vragen om elkaar als kostbaar te zien
en je handen als schild om de ander te houden.


zaterdag 5 november 2011

Minder meer

Morgen, 6 november, is er een milieudienst in de Opstandingskerk. Voor mij een primeur. Duurzaamheid, ecologische levensstijl: goed dat het op de agenda van de kerk staat.
In veel kerken wordt op deze zondag na dankdag een oogstdienst gehouden. Dat gebeurt in het Houtense ook (fruitbakjes gaan naar zieken), maar ik ben ook wel blij met deze kritische noot. Want 'de aarde draait door' (het thema van dienst), wij putten uit en buiten uit. En de schepping is het slachtoffer.
Maar ook wij zelf. door het te veel (consumeren) komen we tekort.

Op zijn nieuwste cd zingt Stef Bos:


Minder meer

Minder meer
Er zijn teveel mensen
Er zijn teveel woorden
Er zijn teveel sterren
Achter de maan
Er is teveel tijd
Die ik heb verloren
En er is nog teveel
Wat ik niet heb gedaan

Ik heb teveel boeken
Die ik nog moet lezen
En ik denk nog teveel
Aan wat ik niet heb
Er is teveel vroeger
Wat ik moet vergeten
En ik heb met teveel vaak
Te weinig gezegd

En ik wil steeds meer
Steeds minder
Ik wil steeds minder
Minder meer
Ik wil steeds meer
Steeds meer
Steeds meer
Steeds minder
Ik wil steeds minder
Minder meer
Minder meer
Er zijn teveel beelden
Er is teveel onrecht
Er is teveel schoonheid
Die niemand meer ziet
Er is teveel oorlog
Te weinig verbeelding
Teveel van van alles
En te weinig van niets
Er is teveel leegte
Er zijn teveel zenders
Teveel programma’s
Het is niet gezond
En meestal dezelfde gezichten
En dezelfde stront

Er zijn teveel wegen
Die nergens naartoe gaan
Er zijn teveel mensen
Met teveel aan hun kop
Teveel beweging
Voor dat wat moet stilstaan
Teveel om te kiezen
En het houdt maar niet op

Ik zoek naar een eiland
Waar alles voorbijgaat
Een huis waar de tijd
Voor honderd jaar slaapt
Want er is hier teveel
Wat mij niet kan boeien
Ik zoek naar een plek
Waar teveel niet bestaat

donderdag 3 november 2011

ThIS: Theologie in stukjes

In de Opstandingskerk is een nieuw project van start gegaan: theologie in stukje. Naar het model van de cursus Theologie voor gemeenteleden, al jaren een groot succes, hebben we in werkgroep Vorming & Toerusting deze cursus op maat gesneden: blokken van twee lessen, vier blokken per seizoen. Met als docenten eigen kweek: de eigen predikanten en theologen-gemeenteleden. Nynke van Andel verzorgt het tweede blok 'liturgiek' en ik heb het spits afgebeten met Nieuwe Testament. In het voorjaar verzorgt de hersteld hervormde predikant van Houten, ds Ruud van Rooijen het blok kerkgeschiedenis. 
De deelname is overweldigend: meer dan 35 mensen tekenden in. Kennelijk is er behoefte aan verdieping, achtergrond.
De eerste les behandelden we de 'synoptische evangeliën' Mattheus, Markus en Lukas en bekeken we de opbouw van het evangelie naar Mattheus. Zijn evangelie is strak opgebouwd aan de hand van vijf leerredes (zoals er vijf boeken van Mozes zijn).
We ontdekten ook dat hij ook zijn 'handtekening' in het boekje zette, zoals schilders soms zichzelf afbeelden in een schilderij: ‘Zo lijkt iedere schriftgeleerde die leerling in het koninkrijk van de hemel is geworden op een huismeester die uit zijn voorraadkamer nieuwe en oude dingen tevoorschijn haalt.’ (Mattheus 13: 52).
Dat is wat Mattheus voor ogen staat: het oude (Testament) weer te voorschijn halen in het licht van het nieuwe: de ontmoeting met Messias Jezus. 



Hendrick Terbrugghen - De roeping van Mattheus (1621)





De volgende keer gaan we ons verdiepen in Paulus. Ter voorbereiding ga ik het boek van Patrick Chatelion Counet, Genie of misgeboorte. Zeven vooroordelen over de apostel Paulus, maar eens herlezen. 

dinsdag 25 oktober 2011

Bob Dylan in Ahoy



Afgelopen donderdag bezocht ik met mijn schoonzus Irene het dubbelconcert dat Mark Knopfler en Bob Dylan gaven in Rotterdam. Een cadeau van mijn kinderen voor mijn verjaardag. Lief...!


Inderdaad: een dubbelconcert. Een eerdere combinatie tussen Van Morrison en Dylan (ook in Ahoy) leverde geen gezamenlijk optreden op. Dus ik was gewaarschuwd. Maar stiekem hoopte ik toch op een duet; Knopfler had tenslotte gespeeld op de albums 'Slow train coming' en 'Infidels'...
Maar helaas... Later hoorde ik dat ze in Engeland, Luxemburg en Duitsland wel samen op het podium stonden. Het zou de toch al mooie uitvoering van 'Blind Willy McTell' nog mooier gemaakt hebben. 


Voor Knopfler was ik niet gekomen, maar heb er intens van genoten: afwisselend, mooie muziek, wat keltische invloeden. Ik ben niet erg bekend met zijn werk (alleen 'So far away' uit zijn Dire Straits-tijd, en 'Sailing to Philadelphia'), maar heb er intens van genoten. 
De mensen die ik sprak waren vooral voor Knopfler gekomen en namen Dylan op de koop toe. 
Voor mij was het andersom. 
En eerlijk gezegd: Knopler vond ik muzikaal hoogstaander, mooie folk. 
Dylan was wat minder afwisselend. Maar hij had er kennelijk zin in, gemotiveerd, lachend (of grijzend) af en toe, uitdagend met de hand in zijn zak. 
Het optreden in Rotterdam week erg af van de setlijsten tot dan toe. Met hoogtepunten als 'Missisipi' en een nieuwe variant van Blind WIlly McTell. 
Wat me nog intrigeert is de afbeelding die het tweede deel van het concert geprojecteerd werd. Iemand enig idee...?


Je gaat niet naar een Dylan concert om te horen wat je van de platen al kent. Het gaat veel meer om de frasering, de nieuwe ritmes. Dylan herhaalt zichzelf niet, maar is een 'performing artist' die steeds op zoek gaat naar een nieuwe vorm, een rusteloze zoeker. Zijn optredens maken dan ook deel uit van een 'Never ending tour'. 
Dit is de setlist (met dank aan http://www.boblinks.com): 

1.Leopard-Skin Pill-Box Hat (Bob on keyboard)
2.It Ain't Me, Babe (Bob on guitar)
3.Things Have Changed (Bob center stage with harp)
4.Mississippi (Bob on keyboard)
5.The Levee's Gonna Break (Bob on keyboard)
6.A Hard Rain's A-Gonna Fall (Bob on keyboard)
7.High Water (For Charley Patton) (Bob center stage with harp)
8.Blind Willie McTell (Bob center stage with harp)
9.Highway 61 Revisited (Bob on keyboard)
10.Workingman's Blues #2 (Bob on keyboard)
11.Thunder On The Mountain (Bob on keyboard)
12.Ballad Of A Thin Man (Bob center stage with harp)
13.All Along The Watchtower (Bob on keyboard)
14.Like A Rolling Stone (Bob on keyboard)

Dylan speelde vooral orgel, met wat houterige pling-plong solo's en daarnaast gitaar (eenmaal, 'It ain't me') en verder mondharmonica. De eerste keer dat hij de laatste bespeeld was het rommelig, maar daarna zo zuiver, geen noot teveel. 

Bij 'Ballad of a thin man' slingert Dylan de woorden het publiek in. Scherp en venijnig, sarcastisch, is het niet zo mr. Jones? De echo versterkt het effect.
Het dubbelconcert heeft als ik de omstanders mag geloven de brug tussen de Knopfler- en Dylan-fans niet geslagen. Alhoewel ik de Knopfler-na-Dire-Straits wel ben gaan waarderen.



dinsdag 18 oktober 2011

Op weg naar de charismatische conventie

Deze week verblijven we voor een paar dagen in Delden. Elk voor- en najaar belegt de Charismatische Werkgemeenschap op De Kroeze Danne een conventie.
De CWN is een werkgemeenschap van mensen uit diverse kerken (en daarbuiten) en van uiteenlopende pluimage. Wat hen bindt is het geloof in God en Jezus Christus en de verwachting dat de heilige Geest ook vandaag een kracht en inspiratiebron is.
Elk najaar staat in het teken van 'genezing'. Tussen aanhalingstekens, want ik versta dat woord in zijn brede betekenis van heling, heelwording. Het is meer dan lichamelijke genezing. Ook je geest en je ziel komen er in mee. En het heeft ook te maken met heling van mijn relatie met God, met anderen, met de schepping.
Dit jaar is het thema: 'wanneer genezing uitblijft....' Want dat typeert deze gemeenschap: we geloven blijmoedig, maar de vragen blijven. Het is kyrie en gloria. Overigens niet altijd in die volgorde.
Mede daarom vind ik de charismatische conventies een goede plek om te zijn. Omdat je er mag zijn, ook met je vragen en twijfel. Om daar niet in te blijven steken, maar in de ruimte van Christus gebracht te worden. Tussen vraag en teken.
Vanmorgen bad ik in het ochtendgebed deze woorden:


Gebed uit het hart

God...
Geen zekerheid is ons gegeven,
dan die van tweesprong,
van kruispunt en labyrint.
Reizigers zijn wij,
onderweg naar U, die ons wenkt,
tussen vraag en teken.

Geen dak is ons gegeven,
geen tent, geen huis
dat blijft.
Zwervers zijn wij,
volk van voorlopigheid
en toch geroepen,
om met U op te breken.

Geen naam is ons gegeven.
Wij zijn aan wind gelijk,
aan het voorbije
blootgesteld,
stervend steeds en
snel vergeten.
TENZIJ U ons benoemt
en vast houdt om het leven.
Amen.

Alfred C. Bronswijk

Informatie over de conventie en de CWN: http://cms.cwn-cwj.nl/aankomende-conventie